فرآیند شیردهی بهخودیخود مانع درمان سرطان سینه نیست، اما نوع درمان انتخابی تعیین میکند که آیا مادر میتواند شیردهی را ادامه دهد یا باید آن را متوقف کند. جراحی در دوران شیردهی قابل انجام است؛ ولی هنگام دریافت شیمیدرمانی، هورموندرمانی و بیشتر درمانهای هدفمند، معمولا نباید به نوزاد شیر داده شود.
سرطان سینه در شیردهی چقدر احتمال دارد؟
ابتلا به سرطان سینه در شیردهی یک رویداد نادر است، اما آمار دقیق و مستقلی که صرفا مختص تمام زنان شیرده باشد، در دسترس نیست. میزان احتمال بروز این بیماری بهشدت به سن مادر، سابقه خانوادگی، عوامل ژنتیکی و همچنین مدت زمانی که از زایمان گذشته است، بستگی دارد.
مؤسسه ملی سرطان آمریکا (NCI)، تشخیص تودههای بدخیم در دوران بارداری، یک سال نخست پس از زایمان یا هنگام شیردهی را در گروه «سرطان پستان مرتبط با بارداری» دستهبندی میکند. بر اساس گزارش این مؤسسه، میزان بروز سرطان پستان در دوران بارداری حدود یک مورد در هر سه هزار بارداری تخمین زده میشود.
باید دقت داشت که این عدد صرفا مربوط به آمار دوران بارداری است و نباید بهعنوان احتمال دقیق ابتلا در تمام زنان شیرده در نظر گرفته شود. اگرچه بیشتر تودههای ایجادشده هنگام شیردهی خوشخیم و مرتبط با تغییرات مجاری شیری هستند، اما نادر بودن سرطان دلیل مناسبی برای نادیده گرفتن یک توده ماندگار نیست.
علائم سرطان سینه در شیردهی چیست؟
تشخیص بالینی بیماری در بافت متراکم پستانِ در حال ترشح شیر، نیازمند دقت به نشانههای پایدار است. علائم زیر در صورت تداوم باید توسط جراح پستان ارزیابی شوند:
- تودهای که بعد از شیردهی یا تخلیه پستان برطرف نمیشود
- تودهای که در همان محل باقی میماند یا ابعاد آن بزرگتر میشود
- تغییر ماندگار در شکل، تقارن یا اندازه یک پستان
- فرورفتگی بافت یا ایجاد نمای پوست پرتقالی
- فرورفتگی یا تغییرات ظاهری تازه در نوک پستان
- ترشح خونی یا غیرعادی که با شیر ترکیب شده باشد
- تورم ماندگار و قابل لمس غدد لنفاوی زیربغل
- قرمزی یا التهاب ماندگاری که با درمان معمول ماستیت بهتر نمیشود
بسیاری از این نشانهها اختصاصی سرطان نیستند و در بیماریهای خوشخیمی مانند کیستهای شیری یا آبسه نیز دیده میشوند. برای مطالعه دقیقتر تفاوت این نشانهها با مشکلات رایج شیردهی، میتوانید صفحه تخصصی علائم سرطان سینه در دوران شیردهی را مطالعه کنید.
سرطان سینه در دوران شیردهی چگونه درمان میشود؟
اصول کلی درمان سرطان پستان در دوران شیردهی با پروتکلهای درمانی سایر بیماران تفاوت اساسی ندارد. برنامه درمان بر اساس عواملی نظیر مرحله سرطان، اندازه تومور، وضعیت درگیری غدد لنفاوی، گیرندههای هورمونی و ویژگیهای زیستی تومور برنامهریزی میشود.
حفظ شیردهی هرگز نباید دلیلی برای بهتعویقانداختن درمانهای ضروری باشد. تیم چندتخصصی درمان سرطان با ارزیابی دقیق شرایط، بهترین مسیر درمانی را انتخاب کرده و بر اساس آن، محدودیتها یا امکان ادامه شیردهی را برای مادر مشخص میکنند.
جراحی سرطان سینه در شیردهی
بسته به وسعت بیماری و امکان حفظ ایمن بافت، جراحی حفظ پستان (لامپکتومی) یا ماستکتومی میتواند در دوران شیردهی انجام شود. آناتومی پستان تغییریافته در شیردهی، نیازمند تکنیکهای دقیقتری برای کنترل خونریزی و پیشگیری از تجمع مایعات پس از عمل است.
برای درک بهتر اهمیت شرایط فیزیولوژیک پستان در تصمیمگیری جراحی، موقعیت دو بیمار با توده سه سانتیمتری را در دوران شیردهی در نظر بگیرید. در بیماری که توده در ربع فوقانی-خارجی قرار دارد، جراحی حفظ پستان با آسیب کمتری به مجاری اصلی شیری همراه است و خطر فیستول شیری (نشت مداوم شیر از زخم) کمتر است. اما اگر همین توده در ناحیه مرکزی و پشت هاله سینه (رتروآرئولار) باشد، برداشتن آن نیازمند قطع مجاری اصلی متصل به نوک پستان است. در این حالت، نهتنها ادامه شیردهی از آن پستان عملا غیرممکن میشود، بلکه خطر باز شدن زخم به دلیل تجمع شیر افزایش مییابد. بنابراین، انتخاب تکنیک جراحی صرفا بر اساس اندازه توده نیست؛ بلکه محل آناتومیک توده و ساختار مجاری شیری، ریسک عوارض و امکان حفظ عملکرد پستان را تعیین میکنند.
بر اساس پروتکل آکادمی پزشکی شیردهی (ABM)، قطع شیردهی پیش از جراحی همیشه ضروری نیست و از شیر گرفتن قبل از عمل لزوما احتمال ایجاد فیستول شیری را کاهش نمیدهد. تصمیمگیری نهایی درباره ادامه شیردهی از پستان درگیر، باید با ارزیابی جراح پستان و متخصص شیردهی انجام شود.
شیمیدرمانی در دوران شیردهی
اگر شیمیدرمانی بهعنوان بخشی از برنامه درمان سرطان سینه هنگام شیردهی انتخاب شود، تغذیه با شیر مادر معمولا باید متوقف گردد. داروهای سیتوتوکسیک با غلظتهای مختلف میتوانند وارد جریان شیر شده و برای سلامت نوزاد خطرات جدی ایجاد کنند.
توقف شیردهی شامل عدم تغذیه مستقیم از پستان و همچنین عدم استفاده از شیر دوشیدهشده است. شیر دوشیدهشده در زمان دریافت دورههای شیمیدرمانی به هیچ عنوان نباید بدون تأیید صریح تیم متخصص سرطانشناسی به نوزاد داده شود.
پرتودرمانی در دوران شیردهی
پرتودرمانی معمولا پس از جراحی حفظ پستان یا در شرایط خاص بالینی برای پاکسازی سلولهای باقیمانده انجام میشود. شیردهی از پستان تحت تابش اشعه میتواند با کاهش شدید تولید شیر، التهاب بافت و آسیبهای پوستی همراه باشد؛ بنابراین معمولا باید متوقف شود.
اگر مادر بهطور همزمان تحت درمان با داروهای سیستمیک و ممنوع در شیردهی قرار نداشته باشد، ممکن است با ارزیابی پزشک، شیردهی از پستان مقابل امکانپذیر باشد. این تصمیم مستلزم بررسی دقیق دوز اشعه و شرایط فیزیکی مادر است.
هورموندرمانی و درمان هدفمند در شیردهی
هنگام دریافت هورموندرمانی و بیشتر روشهای درمان هدفمند که برای گیرنده فاکتور رشد اپیدرمی انسانی نوع دو (HER2) تجویز میشوند، تغذیه نوزاد با شیر مادر توصیه نمیشود.
ایمنی انتقال این داروها از طریق مجاری شیری برای نوزاد تأیید نشده است و احتمال ورود متابولیتهای دارویی به شیر مادر بالاست. در این شرایط، پزشک روشهای ایمن برای قطع شیردهی را پیشنهاد خواهد داد.
ایمنیدرمانی در دوران شیردهی
داروهای ایمنیدرمانی با تغییر عملکرد سیستم ایمنی به مبارزه با سلولهای بدخیم کمک میکنند. اطلاعات بالینی و ایمنی بسیاری از این داروها در دوران شیردهی بسیار محدود است.
به دلیل خطرات ناشناخته و احتمال بروز واکنشهای خودایمنی یا عوارض جدی در نوزاد، معمولا به مادران توصیه میشود هنگام دریافت ایمنیدرمانی، فرآیند شیردهی را کاملا متوقف کنند.
آیا مادر مبتلا به سرطان سینه میتواند به شیردهی ادامه دهد؟
وجود بافت سرطانی در پستان بهتنهایی به این معنی نیست که سلولهای بدخیم از طریق مایع ترشحی به نوزاد منتقل میشوند؛ بااینحال، بسیاری از پروتکلهای دارویی درمان سرطان پستان پس از زایمان با تغذیه نوزاد سازگاری ندارند.
آکادمی پزشکی شیردهی تاکنون شواهدی مبنی بر آسیب مستقیم ناشی از نوشیدن شیرِ پستانِ درگیر با سرطان گزارش نکرده است. بااینوجود، تصمیم نهایی درباره توقف یا تداوم شیردهی، منحصرا بر اساس نوع جراحی انجامشده و درمانهای سیستمیکِ تجویزشده گرفته میشود.
برای درک بهتر شرایط مجاز یا ممنوعیت تغذیه نوزاد در مراحل مختلف، به جدول زیر توجه کنید:
| وضعیت درمان | امکان ادامه شیردهی |
|---|---|
| پیش از شروع درمان | ممکن است برای مدت محدودی امکانپذیر باشد |
| هنگام بررسیهای تشخیصی معمول (مانند سونوگرافی یا ماموگرافی) | اغلب قابل ادامه است |
| پیش از جراحی | قطع شیردهی همیشه ضروری نیست (با نظر جراح) |
| پس از جراحی | ممکن است از پستان سالم امکانپذیر باشد |
| هنگام شیمیدرمانی | توصیه نمیشود |
| هنگام هورموندرمانی | توصیه نمیشود |
| هنگام بیشتر درمانهای هدفمند | توصیه نمیشود |
| هنگام ایمنیدرمانی | معمولا توصیه نمیشود |
| هنگام پرتودرمانی | از پستان درمانشده معمولا توصیه نمیشود؛ پستان مقابل وابسته به سایر درمانهاست |
| پس از پایان درمان دارویی | زمان شروع مجدد باید توسط تیم درمان مشخص شود |
مؤسسه تحقیقاتی Breast Cancer Now نیز در دستورالعملهای خود اعلام میکند که امکان شیردهی کاملا به نوع درمان بستگی دارد و هنگام دریافت داروهای سیستمیک مانند شیمیدرمانی، هورموندرمانی و درمان هدفمند، معمولا نباید تغذیه نوزاد انجام شود.
آیا میتوان فقط از پستان سالم به نوزاد شیر داد؟
اگر سرطان پستان در دوران شیردهی تنها بافت یک سمت را درگیر کرده باشد، در برخی شرایط بالینی خاص ممکن است شیردهی از پستان مقابل ادامه پیدا کند. یک پستان سالم بهتنهایی میتواند در برخی مادران حجم شیر کافی برای تغذیه نوزاد تولید کند؛ اما روند وزنگیری و دریافت شیر باید توسط پزشک اطفال پیگیری شود.
باید تأکید کرد که امکان شیردهی از پستان سالم کاملا به ماهیت درمان سیستمیک بستگی دارد. هنگام دریافت داروهای شیمیدرمانی، هورموندرمانی، درمان هدفمند یا ایمنیدرمانی، شیر دادن از پستان کاملا سالم نیز ایمن محسوب نمیشود.
دلیل این محدودیت آن است که ترکیبات دارویی پس از ورود به جریان خون مادر، به شبکه عروقی هر دو پستان منتقل شده و از آنجا وارد شیر تولیدی در سمت سالم نیز میشوند. بنابراین ایمنی نوزاد ایجاب میکند که در طول درمانهای دارویی سیستمیک، شیردهی از هر دو سمت متوقف شود.
آیا درمان سرطان را میتوان تا پایان شیردهی عقب انداخت؟
خیر. تمایل طبیعی مادر به پایان دادن به دوره شیردهی، هرگز نباید بهانهای برای بهتعویقانداختن ارزیابیهای تشخیصی مانند نمونهبرداری پستان یا شروع فرآیند درمان سرطان باشد. مدیریت زمان در کنترل سلولهای بدخیم حیاتی است.
زمانبندی شروع درمان صرفا بر اساس مرحله پیشرفت بیماری، اندازه تومور و ویژگیهای تهاجمی آن تعیین میشود. با توجه به این شاخصها، ممکن است لازم باشد مادر برخلاف میل باطنی، فرآیند شیردهی را بسیار زودتر از زمان برنامهریزیشده متوقف کند.
اگر توقف زودهنگام شیردهی به دلایل پزشکی ضروری باشد، این روند نباید بهصورت ناگهانی و بدون راهنمایی انجام شود. برنامه ایمن برای کاهش تولید شیر، مدیریت درد پستان و انتخاب تغذیه جایگزین برای نوزاد، باید با همفکری تیم درمان سرطان، متخصص شیردهی و پزشک کودک تنظیم شود.
