شیردهی پس از بازسازی پستان؛ آیا امکان شیردهی بعد از بازسازی پستان وجود دارد؟

با این حال، پایان امکان شیردهی از یک سمت، به معنای محرومیت کامل نوزاد از شیر مادر نیست. اگر فقط یک پستان ماستکتومی شده باشد، بیمار می‌تواند از پستان سالم شیردهی کند. در بسیاری از موارد، یک پستان قادر است با تطابق فیزیولوژیک، شیر کافی برای رشد نوزاد تولید کند؛ هرچند روند افزایش وزن نوزاد باید به‌دقت تحت نظر باشد. در واقع، تکنیک جراحی پلاستیک تعیین‌کننده توانایی شیردهی پس از بازسازی پستان نیست؛ بلکه مقدار بافت طبیعی و مجاری شیری باقی‌مانده است که امکان شیردهی بعد از بازسازی سینه را مشخص می‌کند.

آیا بعد از بازسازی پستان می‌توان شیر داد؟

برای پاسخ دقیق به این سؤال که آیا امکان شیردهی بعد از بازسازی پستان وجود دارد یا خیر، باید وضعیت آناتومیک بیمار را بر اساس وسعت جراحی سرطان تفکیک کنیم. توانایی Lactation (شیردهی) مستقیما به حضور غدد شیری و ارتباط عصبی آن‌ها با نوک پستان وابسته است.

اگر پستان کاملا ماستکتومی شده باشد

پاسخ در این شرایط از همان سمتِ جراحی‌شده، معمولا منفی است. طی عمل ماستکتومی کامل، تمام بافتی که وظیفه تولید شیر را برعهده دارد از قفسه سینه جدا می‌شود. ساخت پستان جدید چه با استفاده از ایمپلنت و چه با انتقال بافت از شکم یا کمر، این بافت حیاتی را جایگزین نمی‌کند.

برای درک بهتر این موضوع، فرض کنید بیمار ۳۲ ساله‌ای با تشخیص توده بدخیم، کاندیدای جراحی است و اصرار به انجام Nipple-Sparing Mastectomy (ماستکتومی حفظ‌کننده نوک پستان) دارد تا بتواند در آینده شیردهی داشته باشد. حفظ پوشش پوست و هاله نوک پستان، صرفا یک اقدام زیبایی برای طبیعی‌تر شدن نتیجه بازسازی است. مجاری انتقال شیر که به پشت نوک پستان متصل بوده‌اند، همراه با بافت غده‌ای پستان (Glandular tissue) به‌طور کامل قطع و خارج شده‌اند؛ بنابراین با وجود ظاهر کاملا طبیعی نوک پستان، تولید شیر پس از این جراحی غیرممکن خواهد بود.

اگر فقط یک پستان برداشته شده باشد

در بیمارانی که تحت ماستکتومی یک‌طرفه قرار گرفته‌اند، شیردهی بعد از ماستکتومی از طریق پستان مقابل که سالم مانده است، کاملا امکان‌پذیر خواهد بود. بدن انسان توانایی شگفت‌انگیزی در تطابق با شرایط جدید دارد.

مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌ها (CDC) تصریح می‌کند فردی که یک پستان را به‌طور کامل از دست داده است، می‌تواند به‌طور مؤثر از پستان سالم شیردهی کند. مکیدن نوزاد باعث تحریک تولید شیر در پستان مقابل می‌شود و یک پستان ممکن است به‌تنهایی شیر کافی برای رشد طبیعی نوزاد تولید کند.

اگر هر دو پستان ماستکتومی و بازسازی شده باشند

در شرایطی که بیمار تحت ماستکتومی دوطرفه (Bilateral Mastectomy) قرار گرفته باشد، شیردهی مستقیم با شیر تولیدشده توسط پستان‌ها امکان‌پذیر نیست. زیرا هر دو منبع طبیعی تولید شیر به‌طور کامل برداشته شده‌اند.

در این موارد، بازسازی دوطرفه تقارن بسیار خوبی در ظاهر ایجاد می‌کند، اما به لحاظ عملکردی، بیمار برای تغذیه نوزاد باید از جایگزین‌هایی مانند شیر اهدایی (Donor milk) یا شیر خشک استفاده کند.

چرا پستان بازسازی‌شده شیر تولید نمی‌کند؟

روند تولید شیر یک فرآیند پیچیده هورمونی و آناتومیک است. برای اینکه نوزاد بتواند از سینه تغذیه کند، ساختارهای طبیعی و ظریفی باید در کنار هم به‌درستی عمل کنند. بافت غده‌ای پستان و لوبول‌های پستان وظیفه تولید شیر را بر عهده دارند.

علاوه بر این، مجاری شیری باید مسیر انتقال را فراهم کنند و اعصاب پستان باید رفلکس عصبی مکیدن را به مغز مخابره کنند تا هورمون‌های پرولاکتین و اکسی‌توسین ترشح شوند. در ماستکتومی، بخش عمده یا تقریبا تمام بافت پستان برداشته می‌شود. CDC برداشته شدن بافت پستان و آسیب به اعصاب ضروری برای شیردهی را علت کاهش یا از بین رفتن توان شیردهی می‌داند.

بازسازی پستان با پروتز بهتر است یا فلپ اگر قصد شیردهی داریم؟

بسیاری از بیماران تصور می‌کنند چون در روش اتولوگ از بافت طبیعی بدن استفاده می‌شود، عملکرد پستان نیز بازمی‌گردد. اگر پستان قبلا ماستکتومی کامل شده باشد، از نظر توانایی شیردهی از همان پستان، بازسازی با پروتز (Breast Implant Reconstruction) و بازسازی با فلپ (Autologous Reconstruction) برتری مشخصی نسبت به یکدیگر ندارند.

هیچ‌کدام از این دو روش، توان تولید شیر را به پستان ماستکتومی‌شده برنمی‌گردانند. فلپ شکمی فقط چربی، پوست و عضله را منتقل می‌کند و غدد شیری در آن وجود ندارند. بنابراین انتخاب روش جراحی پلاستیک باید صرفا بر اساس کیفیت پوست قفسه سینه، آناتومی بیمار و نیاز به پرتودرمانی انجام شود. اگر در سنین باروری هستید، درک این موضوع به شما کمک می‌کند تا بهترین زمان برای عمل جراحی ترمیم سینه را با دیدگاهی واقع‌بینانه نسبت به عملکرد بافت‌ها انتخاب کنید.

آیا با یک پستان می‌توان به نوزاد شیر داد؟

بله، شیردهی با یک سینه نه‌تنها ممکن است، بلکه در بسیاری از موارد برای تغذیه کامل نوزاد کفایت می‌کند. مکانیزم عرضه و تقاضا در بدن انسان به‌گونه‌ای است که هرچه نوزاد بیشتر از پستان سالم شیر بنوشد، تولید شیر در آن سمت افزایش می‌یابد.

طبق دستورالعمل‌های CDC، یک پستان می‌تواند شیر کافی برای رشد سالم نوزاد تولید کند. با این حال، ظرفیت ذخیره و میزان شیر در افراد مختلف متفاوت است. در این شرایط، بررسی دقیق منحنی رشد و وزن نوزاد توسط متخصص اطفال، بهترین معیار برای اطمینان از کفایت شیردهی است.

شیردهی بعد از جراحی حفظ پستان با بازسازی چگونه است؟

وضعیت در زنانی که به‌جای برداشتن کامل پستان، کاندیدای جراحی حفظ پستان (لامپکتومی) و تکنیک‌های انکوپلاستیک بوده‌اند، متفاوت است. در این جراحی‌ها فقط تومور و حاشیه امن آن خارج می‌شود و فرم پستان با جابجایی بافت‌های باقی‌مانده ترمیم می‌گردد.

از آنجایی که در این تکنیک مقداری بافت غده‌ای، مجاری و اعصاب سالم باقی می‌مانند، احتمال تولید مقداری شیر وجود دارد. با این وجود، میزان شیردهی بسته به محل دقیق تومور و میزان برش مجاری نزدیک به هاله تغییر می‌کند.

آیا پستانی که پرتودرمانی شده می‌تواند شیر تولید کند؟

جراحی حفظ پستان تقریبا همیشه با پرتودرمانی پستان همراه است. رادیوتراپی باعث تغییرات بافتی، فیبروز و آسیب به عروق ظریف غدد شیری می‌شود و می‌تواند تولید شیر سمت درمان‌شده را به‌شدت کاهش دهد.

CDC توصیه می‌کند در این بیماران، انتظار تولید شیر به‌مراتب کمتر از سمت پرتودرمانی‌شده وجود داشته باشد. معمولا حجم پستان درگیر در دوران شیردهی به اندازه پستان سالم افزایش نمی‌یابد و تقارن پستان‌ها در این دوران دستخوش تغییرات موقت می‌شود.

آیا هنگام مصرف داروهای سرطان پستان می‌توان شیر داد؟

داشتن توانایی فیزیکی برای شیردهی بعد از سرطان پستان، لزوما به معنی مجاز بودن آن از نظر بهترین دکتر بازسازی پستان در تهران نیست. عبور داروها از جریان خون به مجاری شیری یکی از مهم‌ترین چالش‌های بعد از درمان سرطان است.

برخی داروهای درمان سرطان مانند شیمی‌درمانی، درمان‌های هدفمند یا هورمون‌تراپی می‌توانند وارد شیر شوند و برای نوزاد عوارض جدی ایجاد کنند. American Cancer Society به‌صراحت توصیه می‌کند افرادی که هورمون‌درمانی (مانند تاموکسیفن) یا سایر داروهای ضدسرطان مصرف می‌کنند، پیش از اقدام به شیردهی حتما وضعیت داروی خود و زمان پاکسازی آن از بدن را با تیم درمان انکولوژی بررسی کنند.

بعد از بازسازی پستان برای شیردهی به چه مراقبت‌هایی نیاز است؟

اگر سابقه جراحی دارید و اکنون با تولد نوزاد قصد شیردهی دارید، باید استراتژی متفاوتی نسبت به مادران دیگر پیش بگیرید. معاینه بالینی دقیق و شناخت محدودیت‌های آناتومیک، کلید موفقیت در این مسیر است.

1. مشخص کردن دقیق نوع جراحی قبلی: پرونده جراحی و پاتولوژی خود را مرور کنید تا وسعت دقیق خروج بافت‌ها مشخص شود.
2. بررسی آسیب‌های احتمالی در جراحی تقارن: اگر روی پستان سالم، جراحی تقارن پستان (مانند ماموپلاستی کاهشی یا لیفت پستان) انجام شده است، ریسک آسیب به اعصاب وجود دارد.
3. ارزیابی تولید شیر از پستان سالم: وضعیت پرخونی و تورم پستان مقابل را در روزهای اول پس از زایمان ارزیابی کنید.
4. بررسی صحیح گرفتن پستان توسط نوزاد: Latch صحیح برای تحریک اعصاب و ترشح هورمون‌ها در شیردهی یک‌طرفه حیاتی است.
5. پیگیری وزن و رشد نوزاد: مراجعه منظم به متخصص اطفال برای جلوگیری از کاهش وزن نوزاد ضروری است.
6. بررسی داروهای مصرفی: قبل از شروع شیردهی، مجاز بودن داروهای فعلی را با انکولوژیست چک کنید.
7. خودداری از مصرف خودسرانه مکمل‌ها: هیچ داروی گیاهی یا مکمل افزایش شیر را بدون نظر پزشک مصرف نکنید.

در بررسی بیماران مراجعه‌کننده برای جراحی‌های زیبایی پستان، یک مثال بسیار شایع وجود دارد. فرض کنید بیمار ۳۵ ساله‌ای با سابقه ماستکتومی یک‌طرفه و بازسازی با پروتز مراجعه می‌کند. او برای ایجاد تقارن، درخواست لیفت روی پستان سالم دارد و همزمان می‌خواهد دو سال بعد باردار شود. در اینجا تصمیم‌گیری درمانی تغییر می‌کند. برش‌های دور هاله در جراحی لیفت می‌توانند مجاری شیری و اعصاب حسی را قطع کنند. از آنجا که این پستان تنها منبع شیردهی او در آینده خواهد بود، جراحی تقارن باید تا پایان دوران شیردهی به تعویق بیفتد یا با تکنیک‌های بسیار محدود انجام شود. CDC نیز توصیه می‌کند افرادی که سابقه جراحی پستان دارند، در صورت بروز مشکل، از متخصص دارای صلاحیت در زمینه شیردهی (IBCLC) کمک بگیرند.

مهم‌ترین نکات شیردهی بعد از بازسازی پستان

انتظارات واقع‌بینانه از نتیجه جراحی سرطان و پلاستیک، استرس‌های دوران پس از زایمان را به‌شدت کاهش می‌دهد. مدیریت تغذیه نوزاد نیازمند شناخت حقایق علمی درباره بافت‌های بازسازی‌شده است.

• پستانی که ماستکتومی کامل و سپس بازسازی شده است، معمولا قادر به تولید شیر نیست؛ زیرا کارخانه اصلی ساخت شیر خارج شده است.
• بازسازی با فلپ یا پروتز هیچ‌کدام بافت شیرساز پستان را بازسازی نمی‌کنند و فقط حجم از دست‌رفته را جبران می‌نمایند.
• حفظ نوک پستان در ماستکتومی به معنی حفظ قابلیت شیردهی نیست، زیرا مجاری متصل به آن قطع شده‌اند.
• پس از ماستکتومی یک‌طرفه، شیردهی بعد از پروتز پستان یا فلپ از طریق پستان سالم امکان‌پذیر است و یک پستان می‌تواند در بسیاری از افراد شیر کافی تولید کند.
• اگر بیمار قصد شیردهی در آینده دارد، انجام جراحی‌های تقارنی روی پستان سالم باید با توجه به احتمال آسیب به مجاری و اعصاب برنامه‌ریزی شود.
• توانایی آناتومیک شیردهی و مجاز بودن آن دو مسئله کاملا جدا هستند؛ مصرف برخی داروهای درمان سرطان ممکن است شیردهی را از نظر پزشکی ممنوع کند.