فواید پورت گذاری برای شیمی درمانی

کاربردهای پورت در شیمی درمانی در سرطان پستان

پورت‌گذاری به معنی قرار دادن یک دستگاه کوچک در زیر پوست، در نزدیکی قفسه سینه است، که امکان دسترسی مستقیم و طولانی‌مدت به جریان خون را برای تزریق داروهای شیمی‌درمانی فراهم می‌کند. این روش در انواع درمان‌های دارویی سرطان کاربرد دارد و فقط محدود به نوع خاصی از سرطان نیست؛ داروهایی مانند شیمی درمانی سرطان سینه نیز می‌توانند از طریق پورت تزریق شوند. پورت‌های شیمی‌درمانی شامل یک محفظه و یک لوله باریک هستند که به یکی از وریدهای اصلی و بزرگ متصل می‌شوند.

طبق برخی تحقیقات، حدود 80 تا 90 درصد بیماران سرطانی که از پورت در شیمی‌درمانی استفاده کرده‌اند، از راحتی و کارایی آن رضایت داشته‌اند؛ این وسیله اغلب به کاهش درد و مشکلات مربوط به رگ‌گیری کمک می‌کند و تجربه کلی درمان را بهبود می‌بخشد. در ادامه اطلاعات بیشتری در مورد این تجهیزات پزشکی مفید در اختیار شما قرار می‌دهیم.

رگ‌های محیطی، مثل رگ‌های دست و پا، اغلب ظریف و سطحی هستند و پیدا کردن آن‌ها برای تزریق، به خصوص در بیمارانی که تحت شیمی‌درمانی قرار می‌گیرند، چالش‌برانگیز است. به‌طورکلی تزریقات مکرر با سوزن می‌تواند باعث التهاب و آسیب شدید به رگ‌ها شود؛ تا جایی که ممکن است حتی رگ‌ها مسدود شده و برای تزریقات بعدی قابل استفاده نباشند! این عارضه که فلبیت نام دارد، به دلیل مصرف داروهای شیمی درمانی در طولانی مدت، بسیار شایع است و می‌تواند روند درمان را با مشکل مواجه کند.

برای جلوگیری از این مشکلات و کاهش عوارض شیمی درمانی، از روش پورت‌ گذاری استفاده می‌شود؛ در این روش، یک محفظه کوچک در زیر پوست کار گذاشته می‌شود که به یک رگ بزرگ‌تر متصل است بدین ترتیب، داروها و مایعات مورد نیاز بدون آسیب رساندن به رگ‌های محیطی، به طور مستقیم به جریان خون تزریق می‌شوند.

انواع پورت های شیمی درمانی

پورت‌های شیمی‌درمانی معمولا از دو بخش اصلی تشکیل شده‌اند:

1. یک بخش پلاستیکی که به شکل محفظه‌ای کوچک است و در زیر پوست قرار می‌گیرد
2. یک لوله انعطاف‌پذیر که به این محفظه متصل است.

سر پلاستیکی این پورت از طریق جراحی در زیر پوست بیمار قرار داده می‌شود و قابل لمس است، اما دیده نمی‌شود. این محفظه به یک لوله نازک و انعطاف‌پذیری متصل است که از زیر پوست عبور کرده و انتهای آن به یکی از رگ‌های بزرگ، معمولا نزدیک قلب، می‌رسد.

فواید پورت گذاری

از جمله مزیت‌های پورت گذاری در شیمی درمانی، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• به دلیل لمس پلاستیک رگ راحت پیدا می شود و تزریق داروها انجام می شود.
• به دلیل قطر زیاد لوله و قرار گرفتن در یک رگ گشاد سرعت گرفتن داروها بیشتر است.
• به دلیل قطر زیاد لوله و قرار گرفتن در یک رگ گشاد، احتمال مسدود شدن آن رگ حتی با وجود تزریق داروهای شیمی درمانی بسیار کم است.

رگ های مناسب پورت گذاری

در اکثر مواقع جایگذاری پورت در سیاهرگ یا ورید نواحی بالا، مانند گردن و ترقوه که رگ های بزرگ تر و نزدیک تر به قلب دارند انجام می گیرد؛ پلاستیک پورت نیز در ناحیه قفسه سینه جایگذاری می گردد. قفسه سینه محل بسیار مناسبی است برای این کار است، زیرا بخش پلاستیکی در زیر دنده ها قرار می‌گیرند و هنگام لمس فرو نمی رود. در رگ های تحتانی ریسک تشکیل لخته در دور لوله وجود دارد و سطح بهداشت آن نیز پایین تر است.

چه افرادی نمی توانند از پورت برای شیمی درمانی استفاده کنند؟

به‌طور کلی پورت برای بیشتر بیماران قابل استفاده است، اما برخی شرایط نیاز به احتیاط و بررسی دقیق‌تری دارد. وجود مشکلات عروقی یا سابقه لخته می‌تواند روند پورت‌گذاری را دشوار کند، اما به‌معنی منع مطلق نیست. پزشک با توجه به وضعیت کلی بیمار، کیفیت عروق و سابقه پزشکی، بهترین روش را انتخاب می‌کند و در موارد خاص از جایگزین‌هایی مثل پیک‌لاین استفاده می‌شود.

موارد نیازمند احتیاط در پورت‌گذاری:

1. وجود لخته خون در وریدهای بزرگ گردن یا قفسه سینه
2. آسیب یا تنگی شدید در عروق مرکزی
3. سابقه مشکلات پیچیده عروقی نیاز
4. به بررسی دقیق‌تر به دلیل بیماری‌های زمینه‌ای
5. استفاده از روش‌های جایگزین مانند پیک‌لاین در موارد خاص

عمل پورت گذاری چقدر طول می‌کشد؟

پزشک متخصص معمولا با استفاده از سونوگرافی محل دقیق سیاهرگ گردن یا ترقوه را شناسایی می‌کند؛ سپس با استفاده از یک سوزن وارد ورید می‌شود و لوله پورت را در آن قرار می‌دهد. در مرحله بعد، یک برش کوچک زیر پوست ایجاد شده و بخش پلاستیکی پورت در آن تعبیه می‌گردد. لوله به این بخش پلاستیکی متصل می‌شود تا سیستم پورت کامل شود.

این روش می‌تواند تحت بی‌حسی موضعی یا بیهوشی عمومی انجام شود! با توجه به اینکه عمل پورت گذاری حدود ۳۰ دقیقه زمان می‌برد و پیدا کردن رگ در برخی موارد ممکن است دشوار باشد، اغلب پزشکان و بیماران بیهوشی عمومی را ترجیح می‌دهند.

هزینه پورت گذاری

هزینه پورت‌گذاری بسته به نوع پورت، روش جراحی، مهارت جراح و مرکز درمانی متفاوت است. معمولا هزینه شامل قیمت خود پورت، هزینه جراحی، ابزار مصرفی و مراقبت‌های پس از کارگذاری است. در بیمارستان‌ها و مراکز تخصصی، این هزینه می‌تواند متغیر باشد و ممکن است بیمه بخشی از آن را پوشش دهد. برای دریافت مبلغ دقیق، ارزیابی وضعیت بیمار و مشاوره با جراح یا مرکز درمانی ضروری است.

شیوه خارج کردن و برداشتن پورت شیمی درمانی

فرآیند خارج کردن پورت نسبت به قرار دادن آن ساده‌تر و سریع‌تر است و معمولا تحت بی‌حسی موضعی انجام می‌شود؛ این روش بدون نیاز به بیهوشی عمومی و با حداقل ناراحتی برای بیمار انجام می‌گیرد. دلایل مختلفی می‌توانند منجر به خارج کردن پورت شوند، از جمله عفونت در محل پورت، بروز حساسیت به مواد پورت، یا زمانی که درمان شیمی‌درمانی به پایان رسیده و دیگر نیازی به استفاده از آن نیست.

در برخی موارد نادر نیز مشکلاتی مانند لخته شدن خون در محل پورت ممکن است باعث شود که پزشک تصمیم به خارج کردن آن بگیرد.

استفاده از پورت در بیماران مبتلا به لنف ادم

با توجه به آن که قرار دادن پورت در بیمارانی که تحت عمل جراحی پستان قرار گرفته‌اند انجام می‌شود، ممکن است لنف ادم زیر بغل را افزایش دهد. در این مواقع پزشک ترجیح می‌دهد پورت گذاری را در سمتی از بدن انجام دهد که تحت عمل جراحی قرار نگرفته است و لنف ادم ندارد؛ اما در صورت نبود این امکان هیچ منع مطلقی برای آن وجود ندارد. همچنین در برخی بیماران، داروهایی مانند ایمونو آلوب نیز از طریق پورت قابل تزریق هستند.

مراقبت های خانگی از پورت شیمی درمانی

مراقبت از پورت مستقیما به خود بیمار مربوط نمی‌شود و نیاز به مراقبت خانگی ویژه‌ای ندارد؛ زیرا پورت در زیر پوست کار گذاشته می‌شود، و بیمار دسترسی مستقیم به آن ندارد. مراقبت‌های مرتبط با پورت معمولا در زمان تزریق یا انجام درمان‌های پزشکی مانند شیمی‌درمانی باید انجام شود.

پرستاران باید با استفاده از وسایل استریل و تکنیک‌های مناسب از این دستگاه استفاده کنند تا از بروز عفونت یا مشکلات دیگر جلوگیری شود. بنابراین، بیماران نیازی به نگرانی در مورد مراقبت روزمره از پورت ندارند، اما باید در زمان درمان‌ها، تحت مراقبت تخصصی قرار بگیرند.

شیوه شستشوی پورت شیمی درمانی

از همکاران پرستار درخواست می شود، که بعد از پورت گذاری و تزریق دارو، ماده هپارین را به صورت رقیق شده در پلاستیک تزریق کنند، که در داخل لوله ها بماند و از ایجاد لخته جلوگیری کند؛ البته ممکن است علی رغم رعایت تمام این مراقبت ها، همچنان در داخل پورت ها لخته تشکیل شود.

عوارض پورت شیمی درمانی

هرچند پورت‌ گذاری یکی از بهترین روش‌های پزشکی است که می‌تواند روند درمان بیماران سرطانی را راحت‌تر کند، ما به هرحال همانند هر روش پزشکی دیگری می‌تواند با عوارضی همراه باشد! آگاهی از این عوارض می‌تواند به بهبود کیفیت مراقبت و پیشگیری از مشکلات جدی کمک کند. از جمله عوارض پورت شیمی درمانی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

علائم عفونت پورت شیمی درمانی

از آنجایی‌که پورت یک جسم خارجی است و سرم نیز یک ماده ی خارجی است که تزریق می شود، ریسک عفونت می‌تواند بالا باشد! عفونت با علامت تب و لرز خصوصا پس از تزریق داروها مشاهده می شود؛ در این مواقع معمولا برای رفع مشکل پیش آمده، یک دوره آنتی بوتیک تجویز می شود. اگر بدن شخص به آنتی بیوتیک جوابگو نباشد، جراح پورت را خارج می کند و در ناحیه دیگری جایگذاری می کند.

علائم عفونت پورت شیمی درمانی عبارتنداز:

• تب و لرز، به‌ویژه بعد از تزریق دارو
• قرمزی، التهاب یا گرم شدن محل پورت
• درد یا حساسیت در محل قرارگیری پورت
• ترشح چرکی یا بوی نامطبوع از محل پورت
• تورم اطراف محفظه پورت
• کاهش عملکرد پورت یا دشواری در تزریق دارو

مسدود شدن لوله ها

مسدود شدن لوله‌های پورت می‌تواند به دلیل تشکیل لخته خون در داخل آن‌ها رخ دهد؛ این مشکل می‌تواند مانع از جریان صحیح دارو شود و در نهایت عملکرد پورت را مختل کند. در چنین شرایطی، پزشک ابتدا ممکن است با استفاده از داروهای ضد لخته یا روش‌های دیگر سعی در باز کردن مسیر داشته باشد، اما اگر این اقدامات مؤثر نباشد، جراح اقدام به خارج کردن پورت مسدود شده می‌کند و در صورت نیاز، یک پورت جدید را جایگزین آن می‌نماید تا روند درمان بیمار به درستی ادامه پیدا کند.

طبق بررسی‌های انجام شده توسط sciencedirect  از بین 1716 PCS (پورت گذاری) انجام شده؛ نرخ موفقیت 100% گزارش شد و هیچ عارضه شدیدی در طی کاشت اتفاق نیفتاد. نرخ کلی بروز عوارض بعد از کاشت نیز 18.5% (318/1716) بود؛ از این میزان  5.5% (94/1716) عوارض زودرس و 13.0% (224/1716) عوارض دیررس بودند. در مجموع 451 PCS برداشته شد که از این تعداد 398 تا به خاطر پایان شیمی‌درمانی و 53 تا به خاطر عوارض  گزارش شده، انجام شد.

آیا تمام بیماران مبتلا به سرطان به پورت گذاری نیاز دارند؟

در پاسخ به این سوال باید بگوییم، تمام بیماران مبتلا به سرطان نیاز به پورت گذاری ندارند! بعضی از بیماران تزریقات کوتاه مدت و کمتری دارند؛ در این حالت اگر همکاران انکولوژیست تشخیص دهند که داروهای تزریقی در کوتاه مدت آسیبی به رگ ها وارد نمی کند، نیازی به پورت گذاری نیست. اما در صورت نیاز همکاران انکولوژیست به جراحان توصیه می کنند که حتما برای راحتی بیمار و ورود بهتر دارو به بدن، پورت گذاری انجام شود.